Выгаранне даволі рэдка пачынаецца ў нейкі пэўны дзень, як адна галоўная падзея. Часцей яно назапашваецца гадамі – з таго, што паўтараецца штодня: напругі ўсё больш, аднаўлення няма, а звычайны дзень ужо не вытрымлівае той колькасці справаў, якую ў яго спрабуюць уціснуць.
Асабліва добра гэта знаёма шмат каму з жанчынаў: пасля працы ў іх пачынаецца другая змена, толькі ўжо па хатніх справах. Адказнасці і клопатаў з’яўляецца столькі, што ў нейкі момант 24 гадзінаў ужо не хапае.
Спачатку гэта падобна да стомы. Потым раздражненне і адчуванне, што выйсця няма, з’яўляюцца хутчэй, чым звычайна. Потым, каб не «марнаваць сілы і час на глупства», паступова знікае нават тое, што раней цешыла само па сабе. І вось нядзеля мінула, раніца панядзелка – а стомы яшчэ больш, чым было дагэтуль.
Калі чалавек пачынае шукаць, як даць рады выгаранню, адказы выглядаюць цалкам лагічна: адпачываць, высыпацца, змяншаць напругу, вяртаць сабе вольны час, вучыцца спыняцца. Але праблема ў тым, што на ўсё гэта патрэбныя сілы – а іх у момант выгарання якраз і няма. І пераняць гэтыя штодзённыя справы часцей за ўсё таксама няма каму – бо менавіта таму іх столькі і з’явілася.
У сапраўдным жыцці ў зморанай жанчыны, якая пасля працы дома часта па сумяшчальніцтве яшчэ і маці, кіраўніца хатняга побыту, прыбіральніца, асабістая кухарка і рэпэтытарка, не заўсёды стае сілаў нават на тое, каб падумаць пра адпачынак ці пра тое, што яе ўвогуле можа цешыць.
У першым сезоне падкасту «Зроблена Людзьмі» мы знаёмім вас з праектам, які ад пачатку распрацоўваўся як сродак барацьбы з выгараннем, але ў працэсе ператварыўся ў нешта большае.
Для нас не зусім пажадана адразу спайлерыць, якую простую, але вельмі дзейсную рэч знайшла Алена – метадалагіня і стваральніца праекту «ЛЕС». Мы б раілі вам паглыбіцца ў атмасферу эпізоду, каб вы з першых вуснаў пачулі пра гэтую знаходку. У падкасце Алена распавядае, як працуе «ЛЕС» – праект, які яна стварыла, калі спрабавала пазбавіцца ад уласнага выгарання. А яшчэ мы паразмаўлялі пра тое, чым падыход праекту Алены адрозніваецца ад сцэнару, дзе вам прапануюць пачаць жыццё цалкам з чыстага аркуша. Бо так не стаецца: часцей нам трэба працаваць ужо з тым, што ёсць, а не спрабаваць нейкім цудам пазбаўляцца ад усяго, што назапасілася.
Каб зразумець, чаму ЛЕС уладкаваны інакш, варта спачатку паглядзець, як увогуле звычайна тлумачаць, што такое выгаранне.
Звычайна матэрыялы пра выгаранне тлумачаць, якія ў яго сімптомы і стадыі, якія бываюць тэсты, як выглядае прафіляктыка і што рабіць. Гэта сапраўды карысна і можа дапамагчы вам назваць свой стан і кінуць увесь час звальваць яго на ляноту ці слабасць.
У розных даследаваннях пра эмацыйнае выгаранне часта пералічваюць шэраг прыкметаў: няспынная стома, апатыя, раздражнёнасць, праблемы са сном, адчуванне, што звычайныя справы сталі цяжэйшымі, чым раней.
Але справа не толькі ў стоме. Стаміцца можна пасля складанага праекту, пераезду, сезону дэдлайнаў ці тыдня ў бессані. Пры выгаранні змяняецца сам погляд на дзень. Тое, што раней было звыклай справай, пачынае адчувацца дадатковым цяжарам. Тое, што раней цешыла, становіцца чымсьці, на што ўжо «няма часу». З’яўляецца патрэба нават не ў звычайным адпачынку, а ў магчымасці хоць на некаторы час вырвацца з рэчаіснасці.
Парады пра адпачынак, сон і змяншэнне напругі сапраўды могуць быць слушнымі. Асабліва калі чалавек паспеў заўважыць гэты стан на самым пачатку, а напруга пакуль яшчэ часовая. Але калі ўсё адбываецца не толькі з-за колькасці часу, а з-за таго, як у вас уладкаваныя жыццё ці праца, адпачынку можа быць недастаткова.
У матэрыялаў, якія тлумачаць, што такое выгаранне, таксама ёсць сваё абмежаванне. Яны дапамагаюць назваць стан і пазнаць сябе ў сімптомах. Але калі чалавек ужо стаміўся сябе аналізаваць, яшчэ адзін тэкст пра тое, што з ім адбываецца, можа стаць дадатковай вагой. Умоўна кажучы, цяпер я ведаю больш тэрмінаў, але раніцай жыццё ўсё адно пачынаецца з тых самых справаў. Адной тэрміналогіі зрэдку бывае дастаткова, каб даць рады выгаранню. А калі ўвесь час чытаць ці размаўляць пра яго, гэта часам нібы толькі мацней трымае ўвагу на самім стане і «заклікае» яго. Прасцей ад такога працэсу дакладна не становіцца.
ЛЕС – гэта Лабараторыя штодзённых сэнсаў (Лаборатория Ежедневных Смыслов). І ў ім не трэба даваць рады. Гэта прастора, дзе дастаткова таго, што атрымліваецца цяпер. Дзе практыкаванні можна рабіць па-свойму, часткова або не рабіць зусім. Дзе можна прыйсці па адчуванне, што з табой ужо шмат што ў парадку, а не па чарговы спіс недахопаў.
Унутры ўсё ўладкавана вельмі проста: невялікія практыкаванні, якія можна ўпісаць у звычайны дзень, і прастора, дзе ўдзельніцы дзеляцца тым, што атрымалася. Не трэба адмыслова ехаць у прыгожае месца, вызваляць паўдня ці станавіцца чалавекам, які цяпер «правільна аднаўляецца». Важней іншае: паспрабаваць прыгледзецца да таго жыцця, якое ўжо ёсць, і зрабіць гэта не на самоце.
Па розных сцежках у ЛЕС прыходзяць дзяўчаты і жанчыны, якія вымушана навучыліся віртуозна трымаць на сабе жыццё: працу, дом, дзяцей, пераезды, дакументы, дэдлайны, чужыя станы. Толькі кошт гэтай здольнасці часам бывае занадта высокім.
У ЛЕС можа быць цікава прыйсці, калі вы стаміліся ад рэжыму «трэба здужаць», але не жадаеце яшчэ аднаго інтэнсіву, марафону ці чэленджу. Калі ў галаве ўжо зашмат «мішаніны ў думках» і «хаджэння па коле». Калі ёсць жаданне зірнуць на жыццё з іншай кропкі зору і апынуцца ў кампаніі, дзе можна падтрымаць іншых і самой крыху «пагрэцца каля агульнага агеньчыка». Асноўныя зносіны адбываюцца ў Telegram. Дзве абавязковыя жывыя анлайн-сустрэчы на пачатку і напрыканцы праекту пройдуць у Google Meet або Zoom.
Алена распавядае, што далучыцца да ЛЕСнай групы можа кожная, але перад уваходам ёсць невялічкае знаёмства. Не бяздушнае «раскажыце пра сябе», якое сапраўды можа збіць з панталыку, а больш прадметныя пытанні: пра свой стан, зацікаўленні, запыт і ўяўленне пра праект.
Гэта падобна да невялічкай брамкі перад палянкай. І сэнс тут хутчэй у тым, каб зразумець, хто прыйдзе, з чым прыйдзе і як зрабіць так, каб у групе было дастаткова спакойна. У гэтым сэнсе запаўненне формы – гэта спосаб загадзя наладзіць прастору.
Калі вы ўжо паслухалі наш эпізод падкасту і хацелі б прыйсці ў ЛЕС, запоўніце форму Алены па спасылцы: https://forms.gle/3BJV5Y2sgVSL68PB9
Пасля гэтага вашыя адказы дапамогуць Алене пазнаёміцца з вамі і паведаміць, як і калі можна трапіць у ЛЕС падчас наступнага набору.
Запаўняючы форму, не трэба імкнуцца выглядаць «правільна». Вам не трэба прыносіць ідэальны запыт. Дастаткова таго, што ёсць цяпер: стома, цікавасць, дапытлівасць, жаданне паспрабаваць ці нават сумнеў, што «гэта ўвогуле для мяне». З гэтым ужо можна прыйсці – нават каб проста агледзецца.